((ترویج و توسعه مشارکت زنان در بخش تعاون))

مقدمه:

مسئله" اشتغال زنان " بعنوان يکی از مهمترين مسايل اجتماعی و اقتصادی ، امروزه اهميت فوق‌العاده‌ای يافته است؛ بويژه با توجه به ساختار جمعيت جامعه از نظر جنس و اينکه درصد بالايی از جمعيت فعال کشور را قشر زنان تشکيل می‌دهند. در نظر گرفتن نقشهای مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آنان نيز لزوم برنامه‌ريزی دقيق جهت استفاده بهينه از امکانات، توانمنديها و شکوفايی استعدادهای بالقوه اين افراد که مسئوليت پرورش نسل آينده را نيز دارا می‌باشند، بديهی می نمايد.
با شناخت دامنه و نوع فعاليتهای ترويجی به نظر می‌رسد استفاده از راهکارهای ترويجی می‌تواند در جلب مشارکت زنان در فعاليتهای بخش تعاون مفيد و مؤثر واقع شود. چرا که ترويج يک مکتب آموزشی است که به فرد فرد مخاطبين خود ارج می‌نهد و برای هر دسته از آنها برنامه خاص تدارک می‌بيند.
مسلما ترويج می‌تواند با برنامه ريزی دقيق و هماهنگ با نيازها، بهره گيری از الگوها و مدلهای مشارکتی و برقراری ارتباط قوی و مستمر با بخشهای فعال آموزش و تحقيقات گامهای بلندی را در راه جلب مشارکتهای مردمی و رسيدن به اهداف توسعه بردارد.

ترويج تعاون و توسعه مشارکت‌های مردمی :
ترويج يک نظام آموزشی غيررسمی و خارج از قالبهای متداول در مؤسسات آموزش رسمی است.ترويج آموزشی مستمر است، مکتبی که مبتنی بر تکامل فرد بوده و فلسفه آن بر سه رکن آموزش، خودياری و همياری استوار است.
ترويج فرد را پرورش می‌دهد که خود بر پای خويش متکی بوده و خوديار باشد و سرانجام به او کمک می‌کند تا به ياری ديگران همت گمارد و هميار باشد.
کار ترويج در بخش تعاون وسيع و پيچيده است. از جمله وظايف ترويج در بخش تعاون ايجاد گرايش و علاقه به فعاليتهای تعاونی در بين مردم و نيز هدايت افرادی است که در انجام و ادامه فعاليتهای تعاونی نياز به مشورت و راهنمايی دارند.
بطور کلی ايجاد و اجرای برنامه‌های وسيع آموزشی که حاوی پيام تعاون برای مردم باشد و انگيزه مشارکت را تقويت کند، وظيفه عمده ترويج است که از طريق عوامل و ابزارهای ترويجی همچون بکارگيری مروجين، وسايل ارتباط جمعی، تهيه فيلمها، پوستر، نشريات و ... انجام می‌گيرد. در راه رسيدن به اين مهم ارتباط قوی و مستمر بين بخشهای ترويج، آموزش و تحقيقات ضروری است.
از نکات مهم و اساسی در ترويج تعاون در نظر گرفتن نياز مخاطبين و تنظيم برنامه‌ها با توجه به نيازها، انعطاف پذير بودن برنامه‌ها، در نظر گرفتن شرايط مخاطبين، تناسب برنامه‌ها با فرهنگ و سطح تفکر و معلومات مخاطبين و ارزيابی مداوم فعاليتهاست.
هدف عمده ترويج در بخش تعاون نيز همانند ساير بخشها توانمند سازی مردم است تا بتوانند از عهده مشکلات خود برآيند.
با استفاده از راهکارهای ترويجی و تلاش در جهت استفاده بهينه از نيروهای کارآمد جامعه می‌توان گامهای بلندتر و مؤثرتری در راه اهداف توسعه برداشت و اين مهم ميسر نمی‌شود مگر با در نظر گرفتن مواردی چون:
- اعتقاد به مشارکت؛ يعنی پذيرش آن در مرکز قدرت و باور آن توسط مردان و زنان.
- آشنايی با حقوق و مسئوليتها و راههای استفاده از آنها در همه شرايط.
- ايجاد تشکلها و نهادهای مناسب مشارکتی که افراد بتوانند بعنوان عضو فعال در جامعه ايفای نقش نمايند.

زنان و فعاليتهای تعاونی:
امروزه نقش تعيين کننده نيروی انسانی در توسعه يافتگی کشورها بر کسی پوشيده نيست. از ميان عوامل توليد برای رشد و توسعه يعنی منابع طبيعی و ثروت خدادادی، نيروی انسانی، سرمايه، مديريت و تکنولوژی اين نيروی انسانی است که سهم اصلی را بر عهده دارد.
تحولات چشمگير در دو دهه اخير در جهان باعث گرديده که کاهش نابرابريهای جنسيتی جزء جدايی ناپذير فرآيند توسعه گردد و يکی از مهمترين اين تحولات، تغيير در ديدگاه نسبت به زنان در اين فرآيند می‌باشد. در سالهای اخير بحثهای فراوانی پیرامون ضرورت حضور زنان در جامعه مطرح شده است.
   در كشور ما در سالهای پس از انقلاب حضور زنان در عرصه فعاليتهای اجتماعی پر رنگ تر شده است. درخواست اشتغال به کار در خارج از خانه به موازات افزايش رويکرد آنان به تحصيلات دانشگاهی، واقعيت وجودی خود را نشان داده و بر اين اساس انتظار می‌رود که اين تقاضا بازتابی قابل قبول در برنامه ريزی کلان کشور داشته باشد.
علاوه بر موارد ذکر شده، امروزه سياستمداران بر اين عقيده‌اند که اساساً توسعه بدون مشارکت آحاد مردم عملی و ميسر نخواهد بود. به همين دليل ميزان مشارکت تک تک افراد اعم از زنان و مردان در تصميم گيريها يک معيار اساسی در توسعه جامعه و ميزان دموکراسی حاکم بر هر کشور محسوب می‌گردد. در اين ميان با توجه به اهميت مسئله اشتغال و نيز جلب مشارکتهای مردمی در جهت رسيدن به اهداف توسعه، شرکتهای تعاونی زنان را ميتوان از جمله تشکلهای مردمی دانست که امکان يکپارچه کردن منابع انسانی، تجميع سرمايه‌های کوچک، ايجاد اشتغال با شرايط سهل و آسان و در نتيجه بالا بردن توان اقتصادی زنان و جلب مشارکت فعال اين افراد را فراهم می نمايد.
زنان با حضور در تعاونيها علاوه بر برخورداری از مزايای اقتصادی، فرصت کسب تجربه در زمينه رهبری و مديريت و همچنين شکستن حصارهای جدايی آنان از نيمه ديگر جامعه را بدست می‌آورند. فعاليت در گروههای کاری زنان به آنها کمک می‌کند تا حس خودباوری را که پيش نياز مشارکت است بدست آورند. بخش تعاون می‌تواند زنان را وارد صحنه اقتصادی- اجتماعی کرده و راه را برای حضور فعالتر آنان در جامعه باز کند. بعلاوه از آنجا که اين افراد نيمی از جمعيت جامعه را تشکيل می‌دهند، بی ترديد تعاونيهای زنان بستر مناسبی است که به دور از تبعيض و با رعايت برابری اعضاء و در پرتو فرهنگ مشارکت عمومی برای اشتغال شايسته زنان تشکيل گرديده و از طريق اين تعاونيها مشارکت فعالتر آنان در فعاليتهای توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی فراهم شده و تحقق عدالت اجتماعی سرعت می‌يابد.

وضعيت آماری تعاونيهای زنان:
 جديدترين آمار موجود نشان می‌دهند که تعاونيهای زنان در گرايش خدمات از نظر تعداد تعاونی در اولويت قرار داشته و پس از آن تعاونيهای کشاورزی بيشترين تعداد را به خود اختصاص داده‌اند.آمار کلی تعاونيهای ثبت شده زنان کل کشور که در سيزده گرايش مختلف فعاليت ميکنند(از بدو تاسیس تا پايان شهريور ماه سال 84) ، به شرح زير می‌باشد:

آمار ثبت شده تعاونيهاي زنان از ابتدا تا پايان شهريورماه 84

ترويج و تعاونيهای زنان:
رسيدن همه جوامع در حال توسعه به رفاه، عدالت اجتماعی و توسعه پايدار در مسايل فرهنگی، اجتماعی، سياسی و اقتصادی مستلزم شناخت استعدادهای مؤثر زنان می‌باشد که در سازندگی جوامع نقش بسزايی را ايفا نموده‌اند.
در مختصات بنيادی تعاونيها هيچ چيزی وجود ندارد تا از شرکت زنان در تعاونيها جلوگيری کند يا آن را محدود سازد. هدف از تشکيل تعاونيهايی که مديريت آن را بانوان برعهده داشته باشند بطور خلاصه عبارتند از:
o اشاعه فرهنگ مشارکت و کار دسته جمعی در گستره جامعه.
o افزايش درآمد خانواده و در نتيجه ارتقاء سطح زندگی فردی و اجتماعی زنان.
o افزايش سهم مشارکت ملی زنان در فعاليتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با حضور آنان در عرصه فعاليتهای تعاونی.
o استفاده مناسب از زمان و فرصتهای تحت اختيار زنان و سوق دادن آنها به سمت فعاليتهای مولد.
جهت رسيدن به اين اهداف راهبردهای زير می‌توانند مؤثر واقع شوند:
o ارائه پيامهای هدايتی و ترويجی به طرق مختلف همچون برنامه های راديويی و تلويزيوني در خصوص مزايای تشکيل تعاونی برای زنان.
o فراهم ساختن امکانات حمايتی برای شروع و ادامه فعاليتهای تعاونی.
o ايجاد روحيه مشارکت و همکاری و نشان‌دادن عملی توانمنديهای مشارکت برای حضور زنان در صحنه فعاليتها (بعنوان مثال از طريق برگزاری نمايشگاههای توانمنديهای تعاونيهای زنان، بازديد از تعاونيهای نمونه و مواردی از اين قبيل).
o هدايت سرمايه‌های کوچک برای سرمايه‌گذاری در کارهای مولد اقتصادی و تامين بخشی از سرمايه گذاری لازم در اشتغال زنان.
پيامهای ترويجی بايد سطح وسيعی از فعاليتها و زندگی زنان را تحت پوشش گيرد. با برخورداری از اين خدمات زنان می توانند توانايی خود را برای افزايش مشارکت در جامعه و ايجاد اشتغال مولد ارتقا بخشند.علاوه بر اين از آنجا که برنامه‌های ترويجی بر مبنای نياز ارباب رجوع و متناسب با فرصتها و زمان استفاده مخاطبين از اين برنامه‌ها تنظيم و اجرا می‌‌شوند در نظر گرفتن نياز‌های آموزشی زنان در زمينه تعاون و تشکيل تعاونی ، انعطاف پذيری برنامه‌ها و زمانبندی دقيق جهت اجرا با توجه به فرصتهای محدود و مسئوليتهای متعدد اين افراد می بايست بعنوان یک ضرورت در برنامه های ترویجی لحاظ گردد.
نقش ترويج در تعاونيها نشر و اشاعه اصول متناسب برای همزيستی، همياری و همکاری مردم در زمينه های مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و نهادينه کردن اين اصول در فرهنگ عمومی جامعه است. نقش يک نظام ترويجی مبتنی بر آموزش و پژوهش در نهضت تعاون، ارائه آموزشهای مستمر به اعضاء گروههای هدف برنامه ها به منظور ارتقاء سطح معلومات، اطلاعات و تکامل کيفی توليدات برای نيل به مرحله خوداتکايی و خودياری و در تکميل آن تداوم ارتباطات آموزشی برای ايجاد و پرورش هسته‌ها و رهبری در جريان پی ريزی تشکلهای سازمان يافته تعاونی است.
مضاف بر اين نقش ديگر ترويج در تعاونيها اين است که مسايل، مشکلات، نارساييها و تنگناهای ناشی از کاربرد راه، روشها و توصيه های پژوهشی از صحنه های عمل و اجرا را به مراجع تحقيقاتی منعکس کند و پاسخهای مستند و مبتنی بر پژوهش اين مراجع را به صحنه های عمل و اجرا معرفی نماید.
ترويج در تعاونيهای زنان می تواند بدين گونه موثرتر و مفيدتر واقع شود:
o ترويج بايد کار را با شرايط موجود شروع کند. منشا تعاونيها شرايط واقعی زندگی و مسايل جاری است. ایده و هدف اصلی تعاون در همه جا يکی است، ليکن نحوه اعمال اين تفکر برحسب شرايط منطقه ای و محلی تغيير می‌کند.
o ترغيب زنان به کاری که متضمن ایفای نقش  موثرآنها در عرصه های اقتصادی و اجتماعی است؛ ترويج بايد آموختن از طريق عمل کردن را نهادينه گرداند.
o پيشرفت تدريجی برنامه‌ها بايد در نظر گرفته شود.در طول زمان در صورتی نتایج مطلوب حاصل می شود که آموزشهای ترویجی بتوانند محرک تغييرات درونی شوند و انگیزه فعالیتهای گروهی را تقویت نمایند. مروجين بايد در آغاز به فعاليتهای کوچک و آموزشهای پايه‌ای بپردازند.
o توجه اصولی به احتياجات و علايق زنان داوطلب عضویت تعاونی که برحسب شرايط مکانی و زمانی و شرايط خاص فردی و اجتماعی آنها متفاوت است.دست اندرکاران ترويج تعاونی نبايد خودسرانه تاسيس شرکتی با هدفهای خاص را تبليغ و تشويق نمايند بلکه بايد با در نظر گرفتن احتياجات مخاطبين کار خود را به انجام برسانند.
o ارائه آموزشهای ترویجی با استفاده از ابزارهای جدید آموزشی جهت فراهم نمودن زمینه مشارکت مادی و معنوی اعضا که از اهداف مهم تعاونیهاست. بعنوان مثال با معرفی دقیق تعاونیهای نمونه، امکانات و توانمندیهای آنها و به تصویر کشیدن دلایل موفقیت ایشان می توان حس اعتماد نسبت به فعالیتهای جمعی را در مخاطبین بوجود آورد.
o آموزش شیوه های نوین مدیریتی جهت به روز کردن دانش و اطلاعات مدیران تعاونیها در کلیه مراحل تشکیل و فعالیت تعاونیها ضرورت دارد.
o در نهايت ارزشيابی برنامه های ترويجی و ارائه بازخورد به کلیه دست اندرکاران جهت اطلاع از روند پیشرفت کار در تمام مراحل ضروری است. چراکه ارزشيابی مبنای اصيل و صحيحی برای پيشبرد فعاليتهای ترويج تعاون و توسعه مشارکتهای مردمی بوده و به طراحان و مجريان برنامه‌ها اعتماد به نفس و امنيت خاطر می‌بخشد.

نتيجه‌گيری:
مهم ترين شاخص برای توسعه فعاليت زنان ، مشارکت آنان در تصميم گيری است و تعاون اين امکان را به نحو احسن برای آنان فراهم می آورد.
در تعاونی نگاه تبعيض آميز به حداقل می رسد و موجبات رشد و ترقی اجتماعی و اقتصادی و به تبع آن اعتماد به نفس، خلاقيت و خودباوری در زنان ايجاد می‌گردد. از سوی ديگر بازتاب عمل تعاونی که همانا گسترش نگاه دموکراتيک و اشاعه فرهنگ مشارکت است در خانه و خانواده تاثير قابل توجهی در جامعه پذيری فرزندان بعنوان نسل آينده و شهروندان جامعه مدنی، خواهد داشت. فعاليت زنان در تعاونيها علاوه بر ارتقاء سطح آگاهی عمومی جامعه، فرصتی پيش خواهد آورد که اين افراد به سرمايه و مديريت در زمينه اشتغال دست يابند.
مکتب ترويج با توجه به فلسفه خود که مويد ارکان آموزش، خودياری و همياری است می‌تواند با استفاده از ابزارهای خود به عنوان يک تسهيل گر عمل نمايد. اين ابزار که برای آموزش و تنوير افکار گروههای هدف برنامه های توسعه و اشاعه روشهای نوين در زمينه های متعدد در دنيای امروز مورد استفاده قرار می‌گيرد می تواند با برنامه ريزی صحيح و اصولی در بخش تعاون بعنوان ابزاری کليدی عمل نموده، رسيدن به اهداف توسعه و تامين عدالت اجتماعی را تسهيل نمايد.از آنجا که ترويج برای هر گروه از مخاطبين خود برنامه های خاص دارد، مسلما می تواند ((زنان)) را با توجه به موقعيتها، مسئوليتها، توانمنديها و نيازهای خاصشان در برنامه ها لحاظ نموده و در شکوفايی استعداد و فراهم سازی زمينه‌های اشتغال آنان نقشی مفيد و موثر را ايفا نمايد.

منابع و مآخذ:
- خوشوقتی،شيرين(1381)، بررسی عوامل موثر بر مشارکت زنان در تعاونيهای توليد قالی استان کرمانشاه و نقش ترويج در اين تعاونيها. پايان نامه کارشناسی ارشد،تهران: دانشگاه آزاد.
  - شهبازی، اسماعيل(1375)، ترويج و توسعه روستايي،تهران: دانشگاه تهران.    
- لمينگ،چی ران(1375)، مشارکت زنان در تعاونيهای روستايی،ترجمه:دکتر پروين معروفی،تهران: نشر هدی.
 - ميرمعزی، فاطمه بيگم(1384)، عوامل موثر بر مشارکت زنان در تشکيل تعاونيهای اشتغالزا، زنجان: سازمان مديريت و برنامه ريزی زنجان.